Nền tảng của thể thao thành tích cao là nhân tài, còn nền tảng của nhân tài là đào tạo trẻ. Khi mô hình “đi bằng một chân” của các trường năng khiếu thể thao truyền thống gặp phải những điểm nghẽn như phạm vi tuyển chọn hẹp, việc bố trí các môn bị hạn chế, thì làm thế nào để mở cửa cho lực lượng xã hội tham gia đào tạo trẻ đã trở thành một bài toán cấp thiết cần lời giải.
Năm 2020, xoay quanh mục tiêu chiến lược giành vinh quang tại Olympic và xây dựng thành phố thể thao nổi tiếng toàn cầu, Sở Thể thao Thượng Hải lần đầu tiên triển khai trên toàn thành phố công tác xây dựng “Cơ sở đào tạo xã hội nguồn nhân tài dự bị thể thao thành tích cao Thượng Hải” cho các môn thuộc Olympic và Đại hội Thể thao toàn quốc, tìm tòi thiết lập mô hình đào tạo xã hội hóa theo hướng “chính phủ định hướng, xã hội tham gia, thị trường phân bổ”; lực lượng xã hội chính thức trở thành trận địa mới trong việc đào tạo nguồn nhân tài dự bị cho thể thao thành tích cao. Tại các nội dung đã kết thúc của Đại hội Thể thao Thượng Hải lần thứ 18 (khối thanh thiếu niên), “lực lượng mới” trong đào tạo trẻ này đã nộp một bảng thành tích ấn tượng.
Mười năm miệt mài
Nâng đỡ ước mơ của những thiếu niên cầu lông
Trong kỳ nghỉ Quốc khánh vừa qua, môn cầu lông của Đại hội Thể thao thành phố đã xác định toàn bộ thứ hạng đồng đội và cá nhân của các nhóm tuổi tại Hoa Thể Hội. Câu lạc bộ cầu lông thanh thiếu niên Bác Khoan khu mới Phố Đông, Thượng Hải (sau đây gọi tắt là “CLB Bác Khoan”) có 57 vận động viên tham dự, giành thành tích xuất sắc với 10 huy chương vàng, 4 bạc và 4 đồng.
Khi 10 tấm huy chương vàng nặng trĩu được đeo lên cổ người sáng lập CLB Bác Khoan là Tằng Tĩnh, ông thẳng thắn nói: “Bao năm kiên trì giờ đã xứng đáng.” Tằng Tĩnh không xuất thân là vận động viên chuyên nghiệp, nhưng đã gắn bó với cầu lông gần ba mươi năm. Từ bán dụng cụ đến vận hành nhà thi đấu, từ một câu lạc bộ nghiệp dư nơi những người yêu cầu lông giao lưu đến một lực lượng xã hội bám rễ vào đào tạo trẻ, ông nói cầu lông không chỉ giúp các thiếu niên hiện thực hóa ước mơ, mà còn là sự nghiệp ông yêu thích và muốn gắn bó cả đời.
Năm 2016, CLB Bác Khoan được thành lập. “Vua ba vàng” nhóm nam A môn cầu lông tại Đại hội Thể thao thành phố lần này, Hình Trí Bác, chính là một trong những đứa trẻ đầu tiên tập luyện tại câu lạc bộ. Khi đó, Hình Trí Bác đang học lớp 3 tại Trường tiểu học Cao Nam khu mới Phố Đông, nhờ khả năng di chuyển xuất sắc đã được thầy giáo thể dục giới thiệu đến CLB Bác Khoan để tập luyện cầu lông bài bản. “Bác Khoan đã mang đến cho em điều kiện tập luyện chất lượng, các huấn luyện viên và bầu không khí tập luyện ở đây giúp em trưởng thành từng ngày.” Tại Đại hội Thể thao thành phố kỳ trước, Hình Trí Bác giành 1 vàng 2 bạc ở nhóm nam C; sau bốn năm nỗ lực ngày qua ngày, cuối cùng cậu đã đoạt 3 huy chương vàng ở nội dung đồng đội, đôi nam và đôi nam nữ, khép lại trọn vẹn hành trình tại Đại hội Thể thao thành phố của mình. Sau này, cậu mong muốn trở thành một tay vợt đánh đôi xuất sắc như thần tượng Vương Sưởng.
Năm 2020, với tư cách đại diện lực lượng xã hội của khu mới Phố Đông, CLB Bác Khoan được chọn vào danh sách “Cơ sở đào tạo xã hội nguồn nhân tài dự bị thể thao Thượng Hải giai đoạn 2020-2023”. Tại Đại hội Thể thao Thượng Hải lần thứ 17 năm 2022, CLB Bác Khoan giành liền 5 huy chương vàng. Năm 2024, CLB Bác Khoan được công nhận là “Cơ sở tinh hoa đào tạo xã hội nguồn nhân tài dự bị thể thao thành tích cao Thượng Hải giai đoạn 2024-2026”, trở thành cơ sở tinh hoa duy nhất của môn cầu lông trong số 15 cơ sở tinh hoa toàn thành phố.
Từ lứa đầu chỉ có hơn chục học viên và hai huấn luyện viên chuyên trách, sau mười năm miệt mài, Bác Khoan đã đi trên một con đường vững chắc để lực lượng xã hội tham gia sâu vào việc đào tạo nhân tài dự bị cho thể thao thành tích cao. Hiện nay, CLB Bác Khoan đã xây dựng được chu trình khép kín trong đào tạo trẻ, từ khơi gợi hứng thú đến chuyển giao tinh hoa, tổng cộng đào tạo hơn 1.200 học viên, đưa 2 em vào đội tuyển trẻ quốc gia, 2 em vào đội thiếu niên quốc gia, 6 em vào đội tuyến hai của thành phố, 5 em vào đội tuyến hai cấp quận và gần một trăm em vào đội tuyến ba cấp quận. Học viên Bác Khoan có 1 lượt được công nhận Kiện tướng quốc gia, 33 lượt vận động viên cấp 1 và 25 lượt vận động viên cấp 2.
Chính sách dẫn dắt
Hệ thống đào tạo của lực lượng xã hội ngày càng hoàn thiện
Để lực lượng xã hội tham gia đào tạo nhân tài dự bị cho thể thao thành tích cao, ngoài tâm huyết và nhiệt tình ban đầu, sự chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa mới là tiền đề để đi xa và vững chắc. Sở Thể thao Thượng Hải đặt ra ngưỡng tiếp cận rõ ràng ở khâu đăng ký và công nhận; ngoài ra, về chính sách hỗ trợ, căn cứ đặc điểm từng môn, các môn Olympic và Đại hội Thể thao toàn quốc được chia thành ba loại A, B, C để đánh giá riêng; cơ sở tinh hoa có thể nhận kinh phí hỗ trợ từ 300.000 đến 350.000 nhân dân tệ mỗi năm, cơ sở thông thường nhận từ 150.000 đến 200.000 nhân dân tệ mỗi năm. Kinh phí hỗ trợ chuyên biệt chủ yếu được dùng cho việc thuê huấn luyện viên, tập luyện hằng ngày, tập trung huấn luyện và thi đấu của đội, cũng như trang bị sân tập, dụng cụ, cơ sở vật chất, thiết bị và trang phục.
Về đào tạo nâng cao năng lực, Trung tâm Quản lý huấn luyện thanh thiếu niên Thượng Hải hằng năm tổ chức lớp tập huấn chuyên đề về “cơ sở xã hội”, mời các huấn luyện viên kỳ cựu trong lĩnh vực huấn luyện khoa học cho thanh thiếu niên, giáo sư đại học và lãnh đạo các phòng ban chức năng liên quan của Sở Thể thao giảng dạy, nội dung bao gồm diễn giải chính sách và pháp luật, quy định quản lý việc chuyển giao vận động viên, quản lý thi đấu thể thao, tuyển chọn khoa học, huấn luyện thể lực, phòng ngừa và điều trị chấn thương thể thao cùng các kiến thức chuyên môn và thực hành.
Trải qua hai chu kỳ tìm tòi, công tác này đã chuyển từ “khai mở” sang “đi sâu”. Hiện nay, toàn thành phố có 15 đơn vị được công nhận là “cơ sở tinh hoa”, 38 đơn vị được công nhận là “cơ sở đào tạo”, phủ khắp 14 quận và liên quan đến 21 môn thể thao.
Đa dạng cùng vun đắp
Tiếp thêm động lực mới cho đào tạo trẻ
Thực tiễn của “cơ sở tinh hoa” CLB Bác Khoan là một hình ảnh thu nhỏ cho sự phát triển mạnh mẽ của mô hình đào tạo do lực lượng xã hội đảm nhận tại Thượng Hải. Ở quận Thanh Phố, cơ sở đào tạo xã hội là Câu lạc bộ thể thao thanh thiếu niên Tàng Long phối hợp với hệ thống huấn luyện của quận triển khai tập huấn bài bản và đối kháng thực chiến, giúp các vận động viên Thanh Phố giành 2 vàng 1 bạc 2 đồng ở môn taekwondo tại Đại hội Thể thao thành phố. Ở quận Hồng Khẩu, đội đua thuyền rowing theo mô hình “Sở Thể thao quận điều phối và quản lý vĩ mô, câu lạc bộ đối tác trực tiếp huấn luyện” đã một mạch giành 4 huy chương vàng Đại hội Thể thao thành phố. Ở quận Bảo Sơn, sự hợp tác giữa Trường đào tạo bóng bàn Tào Yến Hoa và Trường năng khiếu thể thao thiếu niên số 2 Bảo Sơn đã bước sang năm thứ 27.
Với môn đua ngựa — môn có mức độ xã hội hóa cao, vốn đầu tư lớn và chu kỳ hoàn vốn dài — các cơ quan hữu quan của Thượng Hải đã thuận theo xu thế, tích cực tìm tòi con đường để lực lượng xã hội phát triển môn này. Hiện đã có bốn câu lạc bộ đua ngựa lọt vào danh sách cơ sở đào tạo xã hội nguồn nhân tài dự bị thể thao thành tích cao Thượng Hải, giúp môn đua ngựa phát triển mạnh mẽ tại thành phố.
Từ cầu lông đến taekwondo, từ rowing đến bóng bàn, mô hình đào tạo do lực lượng xã hội đảm nhận đang “nở hoa ở nhiều nơi” tại các quận và các môn thể thao của Thượng Hải. Đúng như lời cảm khái của người phụ trách thi đấu môn bóng rổ tại Đại hội Thể thao thành phố: “Trước đây đào tạo nhân tài bóng rổ chủ yếu dựa vào trường năng khiếu thể thao thiếu niên, giờ đây các câu lạc bộ xã hội bên ngoài mọc lên như nấm sau mưa.”
Ở sân bóng rổ nữ của Đại hội Thể thao thành phố kỳ này, đội bóng rổ nữ Phụng Hiền đã đăng quang thuyết phục ở nhóm B, giành chức vô địch đầu tiên trong lịch sử Đại hội Thể thao thành phố ở ba môn bóng lớn cho quận Phụng Hiền, sau đó còn giành chức vô địch nhóm C và á quân nhóm B ở nội dung bóng rổ 3x3. Đội bóng này được thành lập chung bởi Trung tâm huấn luyện quận Phụng Hiền, Trường năng khiếu thể thao thiếu niên quận Phụng Hiền và Câu lạc bộ thể thao Hoành Ưng.
Từ những cơ sở đào tạo xã hội rời rạc đến “lực lượng mới” được đưa vào hệ thống đào tạo trẻ, quá trình xây dựng các cơ sở đào tạo xã hội nguồn nhân tài dự bị thể thao thành tích cao Thượng Hải phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy đào tạo trẻ của thành phố này. Khi ngày càng nhiều lực lượng xã hội đổ vào “bể chứa” đào tạo trẻ, khi “cỗ xe ba ngựa” gồm trường năng khiếu thể thao, trường học và các tổ chức xã hội cùng song hành, Thượng Hải đang với tư thế cởi mở hơn, đa dạng hơn và chuyên nghiệp hơn, không ngừng tích lũy lực lượng kế cận cho việc xây dựng thành phố thể thao nổi tiếng toàn cầu.
